مخ بيشترين نقش را در بين اعضاي مغز ايفا مي كند و ۸۵ درصد از وزن مغز را تشكيل مي دهد؛ قسمتي است كه فكر كردن در آن صورت مي گيرد . حل مسائل رياضي ، بازي ويدئويي ، غذا دادن به ماهي ، نقاشي كشيدن ويا به ياد آوردن تولد خواهر و برادرتان با وجود مخ امكان پذير است . مخ باعث مي شود انسان از حيوانات باهوش تر باشد، زيرا قسمتي است كه به انسان منطق مي دهد . تصور كنيد اگر سگي روزنامه اي را بردارد و بخواند ، مخ او اين كار را براي او نمي كند و اگر با مخ انسان مقايسه شود مشخص مي شود چقدر كوچكتر است .

مخ از دو نيمه درست شده است كه در دو طرف سر قرار دارند، بعضي دانشمندان مي گويند نيمه راست به شما كمك مي كند تا درباره چيزهاي انتزاعي فكر كنيد مثل آهنگها ، رنگها و شكلها . نيمه چپ حسابگر است و در رياضي ، منطق و صحبت كردن به شما كمك مي كند دانشمندان در حال بررسي اين هستند كه بدانند و مطمئن شوند كه آيا نيمه راست مخ ، سمت چپ بدن را كنترل مي كند و نيمه چپ سمت راست را ؟

يك قسمت از مخ را محل حركت مي گويند و در امتداد دو نيمه مخ مثل گوشي از يك گوش تا گوش ديگر كشيده شده است . محل حركت ماهيچه هاي ارادي را كنترل مي كند . ماهيچه هاي ارادي زماني حركت مي كنند كه شما بخواهيد آنها حركت كنند . دفعه بعد اگر فوتبال بازي كرديد و به سوي درواز شوت كرديد از محل حركتي مخ خود تشكر كنيد .




قسمت بعدي مخچه مي باشد . مخچه در پشت مغز و زير مخ قرار دارد و تقريبا هشت برابر از مخ كوچكتر است ، اما فكر نكنيد اندازه كوچك آن شما را كودن مي كند بلكه در پشت صحنه كارهاي خيلي مهمي انجام مي دهد مثل حفظ تعادل ، حركت و هماهنگي كار ماهيچه ها به دليل وجود مخچه است كه شما مي توانيد بايستيد ، تعادل بدنتان را حفظ كنيد و به هرطرف كه مي خواهيد حركت كنيد. درباره موج سواري فكر كنيد و حركات روي تخته ؛ چه چيزي براي حفظ تعادل نياز است ؟ بهترين تخته موج سواري ؟ مناسب ترين لباسهاي غواصي ؟ نه اينها هيچكدام براي حفظ تعادل لازم نيست بلكه مخچه نياز است .




قسمت ديگر مغز ساقه مغز است كه قسمتي كوچك ولي نيرومند مي باشد . ساقه مغز زير مخ و جلوي مخچه قرار دارد . مغز را به طناب نخاعي وصل مي كند . ساقه مغز مسئول تمام عملكردهايي است كه بدن براي زنده ماندن مثل نفس كشيدن ، هضم غذا و گردش خون مي باشد .

بخشي از وظيفه ساقه مغز كنترل ماهيچه هاي غير ارادي است . ماهيچه هاي غير ارادي به طور خودكار عمل مي كنند بدون اينكه حتي درباره آن فكر كنيد . ماهيچه هاي غير ارادي در قلب و معده هستند و اين ساقه مغز است كه به قلب فرمان مي دهد وقتي دوچرخه سواري مي كنيد يا معده شروع كرده به هضم كيك تولدي كه خورده ايد و قلب بايد خون بيشتري پمپاژ كند ( به ياد داشته باشيد مخ ماهيچه هاي ارادي را كنترل مي كرد ) .

كنترل همه ماهيچه هاي بدن وظيفه بزرگ براي اين قسمت از مغز است . ساقه مغز همچنين بسياري از پيامهايي كه مغز و ساير اعضاي بدن مي فرستند و مي گويند را دسته بندي مي كند . عجب !!! چه كار بزرگي اين مغز اسرارآميز انجام مي دهد .



هيپوكامپوس ساختمان عصبي خميده اي است كه درست در بالاي مخچه و ساقه مغز قرار دارد . قسمت فوق العاده عجيبي است چون شما از طريق آن مي توانيد راه مدرسه را به ياد آوريد . هيپوكامپوس قسمتي از مخ و قسمتي از مغز است كه حافظه در آنجاست . حافظه دو نوع است يكي كوتاه مدت و ديگري بلند مدت . سعي كنيد آنچه به عنوان صبحانه امروز خورده ايد به ياد آوريد، اين يك نوع مثال از حافظه كوتاه مدت است ؛ حالا درباره اولين روز مدرسه يا آخرين جشن تولدتان فكر كنيد ؛ اينها نمونه هايي از حوادثي است كه در حافظه دراز مدت ذخيره شده اند .

هيپوكامپوس شما وظيفه بزرگ انتقال اطلاعات بين حافظه كوتاه مدت و بلند مدت را بر عهده دارد . اين كار بزرگي است اما هيپوكامپوس هميشه حاضر است و به شما اطمينان مي دهد تا به خاطر بياوريد چيزهاي كوچكي مثل اينكه اسباب بازيتان را كجا گذاشته ايد و يا چيزهاي بزرگي مثل يادآوري مسافرت تابستان دو سال گذشته .

غده هيپوفيز



خيلي كوچك است تقريباً به اندازه يك نخود . وظيفه آن توليد و رها كردن هورمونهاي بدن است ؛ اگر لباسهايي كه سال گذشته خريده ايد حالا براي شما كوچك است به اين دليل است كه غده هيپوفيز هورمونهاي مخصوصي ايجاد كرده اند كه شما رشد كرده ايد ( يعني هورمون رشد ) . اين غده در رشد بدن نقش بزرگي دارد و زمانيكه دختران و پسران بزرگ مي شوند آقا و خانم مي شوند و به رشد كافي مي رسند بايد از خداوند كه اين غده را آفريده تشكر كنند. اين غده كوچك نقش بزرگي هم در هورمونهاي ديگر دارد مثل هورمونهايي كه ميزان قند و آب بدن را تنظيم مي كنند و به حفظ متابوليسم كمك مي كند متابوليسم هر چيزي كه در بدن براي زنده ماندن و رشد لازم است و به بدن انرژي مي دهد مثل نفس كشيدن ، هضم غذا ، گردش خون در تمام بدن .



آخرين ولي مهمترين قسمت مغز هيپوتالاموس ( قسمتي از ديانسفال كه كف و قسمتي از ديواره طرفي بطن سوم مغز را مي سازد ) است كه درست در مركز مغز قرار دارد . هيپوتالاموس مثل دماسنج داخلي مغز است و مي داند كه درجه حرارت بدن بايد حدود ۳۷ درجه سلسيوس باشد و به بدن فرمان مي دهد كه عرق كند يا بلرزد . حالا چرا و چگونه ؟

وقتي بدن داغ مي شود دستور مي دهد عرق كند و وقتي سرد مي شود دستور مي دهد بلرزد تا به اين طريق درجه حرارت داخلي بدن حفظ مي شود . مهم نيست كه شما چكار مي كنيد يا چه دمايي را دوست داريد زماني را به ياد بياوريد كه دويده ايد و حسابي عرق كرده ايد ، هيپوتالاموس به شما مي گويد درجه حرارت بدن بالا رفته است و به پوست پيامي ارسال مي كند كه عرق كند . و وقتي شنا مي كنيد بدن شما شروع به سرد شدن مي كند ، پوست عصبهايي دارد كه اين پيام را به مغز ميرساند و هيپوتالاموس به شما ميگويد تا بلرزيد .

به اين ترتيب سلطان بدن ( مغز ) پيامها را با استفاده از عصبها به تمام اعضاي بدن مي فرستد.

عصبها رشته نخهايي هستند كه پيامها را به سراسر بدن مي برند، مثل سيم تلفن كه پيامها را در مكالمات تلفني ارسال مي كند ، به مجموعه اين عصبها ، سيستم عصبي مي گويند و مثل سيم تلفن كه در سراسر شهر كشيده شده است ، عصبها نيز در تمام بدن كشيده شده اند ؛ بعضي از عصبها از داخل ستون مهره ها عبور كرده اند كه به آن مهره هاي نخاعي مي گويند . مهره هاي نخاعي در اطراف نخاع قرار دارند . اگر دست خود را در وسط كمرتان بالا و پايين بكشيد آنها را لمس خواهيد كرد .

چشم ، گوش و پوست نيز به علت وجود مغز، كار مي كنند . مغز از طريق عصبها به آنها پيام مي فرستد و به آنها مي گويد چه كار بايد انجام دهند .

آيا مي خواهيد مثالي بزنيم تا بدانيد همه اين اعضا چگونه با هم كار مي كنند ؟
تصور كنيد در خانه دوستتان هستيد و كاكتوس تيزي از كنار پنجره افتاده و زير پا قرار دارد ، چشم شما فوراً شروع به كار مي كند و از طريق عصبها به مغز پيام مي فرستد ! رئيس خطر ! كاكتوس تيز زير پا افتاده است . مغز از مهره هاي نخاع و عصبها استفاده مي كند و به ماهيچه هاي پا پيام مي فرستد و به آنها مي گويد از آنجا نرو حتي مغز به ماهيچه ها مي گويد از كدام راه حركت كنند و چقدر سريع حركت كنند همه اينها را در كمتر از يك ثانيه انجام مي دهد . اين نمونه اي از حركات غير ارادي است . مغز مي داند بايد از روي كاكتوس تيز كنار رفت زيرا به ياد مي آورد كه تيغ چيز خطرناكي است. آي !



زمان خوابهاي نيمروزي يا كوتاه

مغز هميشه در حال فعاليت است حتي وقتي شما خوابيده ايد مغز همه كارها را انجام مي دهد . خواب اوقات فراغت بدن است و مي توانيد استراحت كنيد و براي روز بعد آماده شويد ولي مغز هرگز استراحت نمي كند و علي رغم اينكه به بدن دستور مي دهد بخواب قسمتهايي از مغز بيدارند و چگونگي خواب شما را كنترل مي كنند .

خواب پنج مرحله دارد و مغز مسؤل همه آنهاست . در مرحله اول در حاليكه به تدريج به خواب مي رويد مغز به قلب مي گويد آرامتر بزن و به بدن مي گويد درجه حرارت را كمي پايين تر بياور . همچنين به ماهيچه ها پيام مي فرستد استراحت كنيد .

در مرحله دوم در خواب سبك هستيد يعني ممكن است با سر و صدا و لمس كردن بيدار شويد ولي اگر سر و صدا نباشد به خواب مي رويد و به مرحله سوم مي رسيد . حالا درخواب عميق هستيد به فشار خون مي گويد پايين بيا و شما نسبت به درجه حرارت دماي اطرافتان حساس نمي شويد . حالا مرحله چهارم خواب است . عميق ترين مرحله خواب و بسياري از افراد در اين مرحله وقتي خواب هستند راه مي روند و يا حرف مي زنند بدون اينكه خودشان متوجه باشند . در اين مرحله انسان به سختي از خواب بيدار مي شود . آخرين مرحله خواب ، مرحله REM است . در اين مرحله چشم به طور سريع حركت مي كند هر چند ماهيچه ها در حال استراحت هستند چشم سريع به عقب و جلو حركت مي كند و ضربان قلب زياد مي شود . در اين مرحله است كه شما خواب مي بينيد . در حاليكه شب مي گذرد شما مراحل ۲ ، ۳ و ۴ را طي مي كنيد و هر ۹۰ دقيقه يكبار مرحله REM را طي مي كنيد در هر شب ۴ يا ۵ بار REM تكرار مي شود . حالا فهميديد ؟ جاي تعجب نيست اگر بگوييم مغز هميشه در حال فعاليت است . وقتي وارد مرحله REM خواب مي شويد ممكن است چشمان شما زير پلكهاي بسته سريع حركت كنند يعني شما خواب مي بينيد . همه خواب مي بينيد ولي بعضي افراد خوابهايي را كه مي بينند فراموش مي كنند . و بعضي به ياد دارند . وقتي خواب مي بينند مغز چه كاري انجام مي دهد ؟ بعضي دانشمندان معتقدند خوابها شيوه طبقه بندي مغز از آنچه كه در طول روز براي فرد اتفاق افتاده است مي باشد . چيزهايي كه مهم هستند در حافظه ذخيره مي شوند و بقيه از بين مي روند مثل دسته بندي بسته هاي پستي كه چيزهاي خوب ذخيره و اقلام ناخواسته را بيرون مي ريزند .





خواستن براي يادگيري

بنابر آنچه خوانديد مغز هميشه مشغول است حدس بزنيد چرا ؟ اين چيزي است كه در تمام عمر در همه امور ديده مي شود . وقتي خيلي كوچك هستيد خوب نمي توانيد كارها را انجام دهيد ، نمي توانيد ساعت را بگوييد لباس بپوشيد يا حتي حرف بزنيد . ولي مغز هميشه آماده است تا همه چيز را بيشتر و بيشتر ياد بگيرد زيرا به سلولهاي عصبي مجهز است .

سيستم عصبي از ميليونها ميليون سلولهاي ميكروسكوپي عصبي درست شده است . هر سلول عصبي شاخه هايي دارد كه آن را به سلولهاي ديگر عصبي وصل مي كند . وقتي نوزاد متولد مي شود مغز همه اين سلولهاي عصبي را دارد ولي بسياري از آنها به هم وصل نيستند وقتي چيزها را ياد مي گيريد پيامها از يك سلول عصبي به سلول عصبي ديگر فرستاده مي شود و هر چه بيشتر و بيشتر انجام مي شود مغز سلولهاي عصبي را بيشتر به هم پيوند مي دهد . بنابراين چيزها آسانتر مي شود و شما مي توانيد روز به روز آنها را بهتر انجام دهيد .

به ياد آوريد زمانيكه دوچرخه سواري مي كرديد مغز بايد درباره ركاب زدن ، حفظ تعادل ، هدايت فرمان نگاه به جاده و در صورت لزوم ترمز كردن به طور همزمان فكر كند . كار سختي است . درست است ؟

ولي اگر دائماً تمرين كنيد سلولهاي عصبي پيامها را به جلو و عقب مي فرستند تا شيره در مغز ايجاد شود . بعد شما مي توانيد بدون فكر كردن دوچرخه سواري كنيد چون سلولهاي عصبي به طور موفقيت آميزي شيوه دوچرخه سواري را ساخته است .





محل احساسات

با توجه به كارهايي كه مغز انجام مي دهد تعجب آور نيست كه بتواند عواطف را كنترل كند ؟

شايد دقيقاً همان اسباب بازي كه مي خواستيد خريده باشيد را خريده ايد و واقعاً خوشحال شده ايد . يا خدايي ناكرده دوستتان مريض شده است و ناراحت شده ايد يا برادر كوچكتر اتاق شما را به هم زده باشد و ناراحت شده ايد ؛ آيا تاكنون فكر كرده ايد اين احساسات از كجا مي آيند ؟ همه از مغز مي آيند و مغز همه احساسات شما را كنترل مي كند . مغز دسته هاي كوچكي در هر دو طرف دارد كه به آن آميگدالا ( يكي از برجستگيهاي گرد سطح پايين مخچه جانبي ) مي گويند . واژه آميگدالا لاتين و به معناي بادام است و از آنجا كه آميگدالا شبيه بادام است اين واژه را انتخاب كرده اند . دانشمندان معتقدند آميگدالا مسئول احساسات است . پس وقتي دوستتان از شما دور مي شود و احساس ناراحتي مي كنيد آميگدالاي شما سخت درحال فعاليت است . ولي وظيفه آميگدالا تنها احساس ناراحتي نيست بلكه وقتي در فوتبال برنده مي شويد احساس شادي نيز براي شما در پي دارد .

داشتن احساسات خوب و بد طبيعي است گاهي اوقات كمي احساس ناراحتي مي كنيد و نمي دانيد چرا ؟ و گاهي ممكن است احساس ترس ، خجالت يا خوشحالي داشته باشيد . اين نوع احساسات ، انسان را از ساير موجودات متمايز مي كند .





از مغزتان خوب محافظت كنيد

حالا كمي در مورد همه كارهاي فوق العاده اي كه مغز مي تواند انجام دهد دانستيد مغز هميشه مراقب شماست پس شما هم مراقب آن باشيد . با خوردن غذاهاي مفيد ، ورزش و خواب كافي از مغز مراقبت كنيد .

هنگام ورزش يا دوچرخه سواري از كلاههاي مخصوص استفاده كنيد ؛ مواد الكلي ، مخدر يا دخانيات مصرف نكنيد سلولهاي مغز شما از اين مواد متنفر هستند چون آنها را دوست ندارد . از سلطان بدن خوب مراقبت كنيد . مغز پركارترين عضو بدن است .

منبع : http://www.lenjan.ir