تربیت اخلاقی در روایات اسلامی

 

در حدیث معروفی که در کتاب اصول کافی( جلد 1، حدیث 14) ، از امام صادق (ع) نقل شده است،

چنین می خوانیم:

یکی از یاران آن حضرت بنام " سماعه بن مهران " می گوید:

با گروهی از اصحاب آن حضرت در خدمتش بودیم که سخن از عقل و جهل به میان آمد، فرمود:

لشکریان عقل و جهل را بشناسید تا هدایت شوید. من گفتم فدایت شوم تا شما شرح ندهید ما آگاه

نخواهیم شد.

امام فرمود: خداوند در آغاز عقل را آفرید... سپس جهل را ( عقل از در اطاعت درآمد و جهل راه

گناه را پویید).

خداوند 75 لشکر به عقل داد و 75 لشکر که ضد آن بود به جهل.

سپس امام، 75 لشکر عقل و جهل را به شرح زیر بیان فرمود:

نیکی وزیر عقل است و ضد آن بدی است که وزیر جهل است.

ایمان و ضدش کفر.

تصدیق ( ایمان به آیات الهی و پیامبران ) و ضدش انکار.

امید و ضدش نومیدی.

عدالت و ضدش ستم.

خشنودی و ضدش خشم و ناخشنودی.

شکرگزاری و ضدش کفران.

آز ( به آنچه در دست مردم است ) و ضدش نومیدی ( از آنها ).

توکل و ضدش آزمندی.

مهربانی و ضدش سنگدلی.

رحمت و ضدش غضب.

علم و ضدش جهل.

فهم و ضدش نادانی.

عفت و ضدش پرده دری.

زهد و ضدش دنیاپرستی.

مدارا و ضدش خشونت.

خدا ترسی و ضدش بی باکی و جسارت.

فروتنی و ضدش تکبر.

آرامش و ضدش شتابزدگی.

بردباری و ضدش نابردباری.

خاموشی و ضدش بیهوده گویی.

تسلیم ( در برابر حق ) و ضدش استکبار.

صبر و ضدش بی تابی.

گذشت و ضدش انتقام.

بی نیازی و ضدش فقر.

توجه و ضدش غفلت.

حفظ و  ضدش فراموشکاری.

محبت و پیوند و ضدش قطع رابطه.

قناعت و ضدش آزمندی.

مواسات و ضدش منع.

دوستی و  ضدش دشمنی.

وفا و ضدش پیمان شکنی.

اطاعت و ضدش گناه.

خضوع و ضدش برتری جویی.

سلامت و ضدش بلا.

محبت و ضدش کینه توزی.

راستی و ضدش دروغگویی.

حق و ضدش باطل.

امانت و ضدش خیانت.

خلوص و ضدش آلودگی نیت.

شهامت و ضدش خمودی.

فهم و ضدش کودنی.

معرفت و ضدش انکار.

مدارا و ضدش پرده دری.

حفظ الغیب و ضدش پرده دری.

کتمان ( اسرار مردم ) و ضدش افشاگری.

نماز و ضدش بی نمازی.

روزه و ضدش افطار.

جهاد و ضدش خودداری از جهاد.

حج و ضدش پیمان شکنی خدا.

نگهداری سخنان و ضدش سخن چینی.

نیکی به پدر و مادر و ضدش مخالفت و آزار.

حق جویی و ضدش ریاکاری.

معروف و ضدش منکر.

پوشیدگی و ضدش نمایش زینت.

تقیه و ضدش افشای اسرار.

انصاف و ضدش تعصب.

مصالحه و ضدش کارشکنی.

نظافت و ضدش کثافت.

حیا و ضدش بی حیایی.

میانه روی و ضدش تجاوز.

سهولت و ضدش سخت گیری.

برکت و ضدش نقصان.

تندرستی و ضدش بیماری.

اعتدال و ضدش فزون طلبی.

حکمت و ضدش هواپرستی.

سنگینی و ضدش سبکی.

خوشبختی و ضدش بدبختی.

توبه و ضدش اصرار بر گناه.

پوزش طلبیدن و ضدش مغرور بودن.

جدیت و ضدش سستی.

دعا و ضدش خوداری از دعا.

نشاط و ضدش کسالت.

شادی و ضدش غم.

الفت و جوشش با مردم و ضدش جدایی طلبی.

سخاوت و ضدش بخل.

سپس امام فرمود:

این لشکریان عقل به طور کامل جمع نمی شود مگر در پیامبر یا مومنی که خداوند قلبش را برای

ایمان آزموده و شایستگی پیدا کرده است، ولی سایر دوستان ما بعضی دارای بخشی از این

لشکریان هستند و در راه تکمیل آن و طرد لشکر جهل از خود می باشند و در آن هنگام در درجه

بالا با انبیا و اوصیا قرار می گیرند و این در صورتی ممکن است که آگاهی کافی نسبت به عقل و

لشکریانش و دوری از جهل و لشکریانش حاصل شود، خداوند ما و شما را برای اطاعتش و کسب

رضای او موفق دارد.

 از کتاب  روشهای تربیت اخلاقی کاربردی در اسلام ( با تاکید بر دوره نوجوانی و جوانی )

                                 نویسنده:  محسن حاجی بابائیان امیری

سخنرانی

 

دانلود سخنرانی دکتر الهی قمشه ای

محرم و درس عشق

عاشورا

نکاتی آموزشی برای تربیت فرزند

 

1. برای فرزندان خود پدر و مادر باشید نه یک دوست. اگر این نکته را رعایت کنید خواهید دید

بیست سال بعد بهترین دوستان فرزندانتان خواهید بود.

2. همه بچه ها خوب هستند، بخاطر داشته باشید این رفتار آنهاست که گاهی به ناپاکی الوده می شود.

3. تربیت ریشه در عشق دارد و تنبیه ریشه در خشم، تربیت کاری عاشقانه است.

4. یک تیم تربیتی تشکیل دهید. یک تیم متحد همیشه برنده است. با همسر خود همگام و همسو باشید.

5. ارتباط برقرار کنید. برقراری ارتباط کلید موفقیت در هر رابطه ای است.

6. والدینی فعال و پیش بین باشید. این گونه والدین از قبل برای اتفاقات آمادگی کسب می کنند،

ولی والدین منفعل در هنگام اتفاقات فقط واکنش نشان می دهند.

7. ثابت قدم باشید. قوانین و مقررات تنها در صورت تداوم و پیگیری ضمانت اجرایی داشته

و موثر خواهند بود.

8. به فرزندان خود گوش کنید. این کار بایستی بصورت فعال باشد بصورتی که هنگام گوش دادن

تماس چشمی داشته، سر را به نشانه تایید حرکت دهید، و سوال هایی در ارتباط با موضوع بپرسید.

                   از کتاب  رازهای تربیت کودک ( ننی مربی تربیتی برای کمک می آید )

                               نویسنده : میشل لارو

                                            مترجم : مینو غفاری

4 اصل مهم تربیتی

 

برقراری ارتباط موثر:

شما وقتی می توانید به کودکان خود آموزش دهید شنونده های خوبی باشند که خود به عنوان

پدر و مادر شنونده های خوبی باشید. پنج روشی که کمک می کند شنونده های خوبی باشید عبارتند از:

1. روی گفته های او کاملا تمرکز کنید.

2. به چشمان کودک خود نگاه کنید.

3. از بعضی علائم و نشانه های فیزیکی استفاده کنید تا ثابت کنید در حال گوش دادن به گفته ای او

هستید مثلا در حالی که لبخند می زنید سر خود را تکان دهید تا احساس همدلی خود را نشان دهید.

4. قبل از اینکه بخواهید به گفته هایش پاسخ دهید اطمینان پیدا کنید که صحبتهای او پایان یافته،

بپرسید مطلب دیگری نیست؟

5. برای بیان افکار و نظرات خود نسبت به گفته هایش از او کسب اجازه کنید. بطور مثال بگویید:

خیلی متاسف هستم از اینکه ناراحت هستی. ممکنه پیشنهادی کنم که شاید پیشنهاد من کمک کند

تا احساس بهتری پیدا کنی؟

وضوح و شفافیت:

شما باید دقیقا برای فرزندانتان روشن کنید که چه رفتاری قابل قبول و چه رفتاری غیر قابل قبول

است. بایستی قوانین و مقررات خانه، هم چنین انتظارات خود را با کلمات و حرکاتی که ساده و

قابل فهم برای سن آنان باشد، بیان کنید. برای مثال اگر کودک شما که هنوز صحبت نمی کند

دو شاخه ی برقی را از پریز آن درآورد، کنار او بنشیند و با حالتی ناراضی به چشمهایش نگاه کنید

و با قاطعیت بگویید:

نه، دو شاخه برق برای کشیدن نیستند. او فورا متوجه می شود که رفتارش قابل قبول نبوده و

شما را ناراحت کرده، حتی اگر حرفهای شما را نفهمد.

ثبات:

داشتن ثبات رفتاری نقش مهمی در برقراری محیطی آرام در خانواده بازی می کند. داشتن پاسخ ها

و واکنش های قابل پیش بینی و ثابت در مقابل رفتارهای ناشایست کودکان به تغییر در رفتار آنها

منجر می شود. پدر و مادر هر دو باید همواره بر اجرای قوانین و مقررات خانواده تاکید داشته و

بر عواقب ناشی از نقص قوانینی که البته مناسب سن کودکان در نظر گرفته شده، اصرار ورزند.

ایمان و اعتماد را محور قرار دهید:

در تمام ازدواج های موفقی که من سراغ دارم، زوجین هر دو مرتبا دعا کرده و به راز و نیایش

با خدا می پردازند. محور قرار دادن ایمان در زندگی ضامن بقای خانواده ی شماست، پس ارزش

این را دارد که اوقاتی را صرف گفتگو درباره ی اعتقاداتمان کنیم و بیان کنیم که چه گونه این

ایمان و اعتقاد به خدا را به کودکانمان انتقال دهیم.

                    از کتاب:  رازهای تربیت کودک ( ننی، مربی تربیتی برای کمک می آید )

                                 نویسنده:  میشل لارو

                                                           مترجم:  مینو غفاری 

وظایف و مسئولیت های الگو در اجرای روش تربیت اخلاقی

 

1. تادیب خود پیش از تادیب دیگران

 حضرت علی ( ع ) می فرماید:

 کسی که خود را پیشوا ( مقتدای ) مردم قرار داد باید پیش از آنکه به تعلیم دیگران بپردازد،

خود را بسازد و پیش از آنکه به گفتار تربیت کند، با کردار تعلیم دهد.

زیرا آن کس که خود را تعلیم دهد و ادب کند سزاوارتر به تعظیم است از آن کسی که دیگری را

تعلیم دهد و ادب آموزد.

                                                                    ( نهج البلاغه، حکمت 73 )

2. اصلاح درون لازمه اصلاح جامعه است

کسی که نهان خود را اصلاح کند، خدا دنیای او را کفایت فرماید و کسی که میان خود و خدا را

نیکو گرداند، خدا میان او و مردم را اصلاح خواهد کرد.

                                                                   ( نهج البلاغه، حکمت 423 )

3. در مسیر اصلاح نباید به عیب جویی از دیگران پرداخت

ای مردم، خوشا به حال کسی که عیب شناسی نفس، او را از عیب جویی دیگران باز دارد.

                                                                    ( نهج البلاغه، حکمت 176 )

4. ضرورت محاسبه نفس خود قبل از اینکه به حساب دیگران بپردازیم

کسی که از خود حساب کشد، سود می برد و کسی که از خود غفلت کند، زیان می بیند.

                                                                    ( نهج البلاغه، حکمت 208 )

 5. پرهیز از انجام کاری که تشخیص می دهی برای دیگران پسندیده نیست

در تربیت خویش تو را بس که از آنچه بر دیگران نمی پسندی، دوری کنی.

                                                                    ( نهج البلاغه، حکمت 412 )

ای پسرم! نفس خود را میزان میان خود و دیگران قرار ده، پس آنچه را که برای خود دوست داری

برای دیگران نیز دوست بدار و آنچه را که برای خود نمی پسندی، برای دیگران مپسند، ستم روا مدار،

آن گونه که دوست نداری به تو ستم شود، نیکوکار باش آن گونه که دوست داری به تو نیکی کنند

و آنچه را که برای دیگران زشت می داری برای خود نیز زشت بشمار و چیزی را که برای مردم

رضایت بده که برای خود می پسندی...

                                                                     ( نهج البلاغه، نامه 31 )

6. پرهیز از تفاخر

بدان که خود بزرگ بینی و غرور مخالف راستی و آفت عقل است.

                                                                     ( نهج البلاغه، نامه 31 )

ای مالک، مبادا هرگز دچار خودپسندی گردی! و به خوبی های خود اطمینان کنی و ستایش را

دوست داشته باشی که اینها همه از بهترین فرصتهای شیطان برای هجوم آوردن به توست و کردار

نیک نیکوکاران را نابود می سازد...

                                                                     ( نهج البلاغه، نامه 53 )

7. در مسیر اصلاح منت گذاردن موجب تباه عمل می گردد

ای مالک! مبادا هرگز با خدمتهایی که انجام دادی بر مردم منت گذاری یا آنچه را انجام دادی

بزرگ بشماری یا مردم را وعده ای داده، سپس خلف وعده نمایی!

منت نهادن، پاداش نیکوکاری را از بین می برد و کاری را بزرگ شمردن نور حق را

خاموش گرداند...

                                                                    ( نهج البلاغه، نامه 53 )

 

                                              از کتاب :  روش های تربیت اخلاقی کاربردی در اسلام

                                                          ( با تاکید بر دوره نوجوانی و جوانی )

                                                           نویسنده: محسن حاجی بابائیان امیری

زیباترین صفتهای انسان

 

امام صادق (ع) فرمودند:

کاری که توام با ایجاد ترس نباشد و بخششی که انتظار مقابله با مثل در آن نباشد و

مشغول شدن به غیر متاع دنیا است.

                                                       اصول کافی، جلد 2، ص 240

 

معلم

 

سخنرانی دکتر الهی قمشه ای

معلم 

انسان و عرفان

 

سخنرانی دکتر الهی قمشه ای 

   انسان و عرفان 

آگاهی

 

امام صادق ( ع ) فرمودند:

هر کس به آنچه می داند عمل کند، خداوند او را از اموری که نمی داند آگاه می گرداند.

                                                            بحار الانوار، ج ۷۸، ص ۱۸۹